11 marca obchodzony jest w Polsce Dzień Sołtysa, święto osób, które na co dzień reprezentują mieszkańców wsi i dbają o sprawy lokalnych społeczności. Funkcja sołtysa ma w Polsce wielowiekową tradycję, sięgającą przełomu XII i XIII wieku. Dziś w powiat krotoszyński działa 96 sołtysów, którzy są łącznikiem między mieszkańcami a samorządem. 

11 marca obchodzony jest w Polsce Dzień Sołtysa.

– Trzeba działać oraz żyć z ludźmi, a najwięcej przyjemności sprawia załatwiania inwestycji w sołectwie. Dużo przyjemności sprawia również organizowanie wielu wydarzeń – powiedziała nam Halina Kempa, sołtys Wronowa od 37 lat.

Urząd sołtysa znany jest już od przełomu XII i XIII wieku. Początkowo reprezentował on interesu pana feudalnego. Później stanowił również funkcję sędziego. Sołtysem mógł być szlachcic, mieszczanin lub bogaty kmieć. W 1563 r. urząd ten zlikwidowano zastępując go wójtami. Po rozbiorach urząd wrócił.

W Królestwie Polskim sołtys był organem wykonawczym tego, co uchwałodawca (zgromadzenie mieszkańców) ustalił. Utrzymywał też porządek publiczny. W zaborze austriackim funkcję podobną do sołtysa pełnił wójt. Z kolei w Wielkim Księstwie Poznańskim sołtys zarządzał wsią uwłaszczoną przez uprawnionych mieszkańców lub w przypadku nieuwłaszczenia – właściciela. Zatwierdzany był przez landrata (odpowiednik starosty). Od 1891 r. wieś została zrównana z gminą.

W okresie międzywojennym sołtysi na terenie Wielkopolski wybierani byli co 3 lata (w Polsce funkcjonowały wówczas cztery systemy władzy lokalnej). W 1933 r. została uchwalona ustawa scaleniowa, a w 1934 r. zlikwidowano gminy jednostkowe i włączono je w skład gmin zbiorowych. Wówczas sołectwa stały się jednostkami pomocniczymi. Sołtys wybierany był nadal na trzyletnią kadencję i kontrolowany przez gromadzką komisję rewizyjną.

Po wojnie funkcja sołtysa nadal istniała, choć w latach 1954-1958 zamiast stanowisko to nazywano „pełnomocnikiem gromadzkiej rady narodowej”. Sołtys nadal pełnił wówczas funkcję wykonawczą. Do 1973 r. sołectwo działało w ramach gromad, a potem w ramach jednostek pomocniczych gmin. W latach 1958-1972 sołtys był pośrednikiem pomiędzy mieszkańcami a gromadzką radą narodową, a po 1973 r. – między mieszkańcami a gminną radą narodową i naczelnikiem gminy. Sołtysów wybierano na trzyletnią kadencję.

Od 1990 r. sołtys jest organem wykonawczym sołectwa, czyli jednostki pomocniczej gminy. Wybierany jest przez zebrania wiejskie, a jego działalność wspiera Rada Sołecka. Sołtys korzysta z prawa ochrony przysługującej funkcjonariuszom publicznym. Do 2019 r. sołtysi na naszym terenie wybierani byli na czteroletnią kadencję, a obecnie – na pięcioletnią. Obecnie sołtysów jest ponad 40 tys., z czego 96 w powiecie krotoszyńskim (29 w gminie Krotoszyn, 28 w gminie Koźmin Wielkopolski, 20 w gminie Kobylin, 13 w gminie Rozdrażew oraz 6 w gminie Zduny).

– Bycie sołtysem to odpowiedzialna rola polegająca na reprezentowaniu mieszkańców wsi Lutogniew oraz dbaniu o ich sprawy w kontaktach z urzędem gminy. To także organizowanie lokalnych inicjatyw oraz pomaganie w rozwiązywaniu codziennych problemów społeczności – powiedział nam Wojciech Ziajka, sołtys Lutogniewa (gm. Krotoszyn).

Od lat 11 marca obchodzone jest jako Dzień Sołtysa, które ma symbolizować wdzięczność i szacunek dla sołtysów za ich pracę oraz zwrócenie uwagi społeczeństwa na rolę sołtysa w polskiej wsi.

– Bycie sołtysem to z jednej strony trochę wyrzeczenia, a z drugiej strony trochę obowiązków. Poza tym jest to fajna funkcja, bo możemy mieć kontakt z mieszkańcami swojego sołectwa i pomagać im na tyle, ile możemy – powiedział nam Tomasz Ptak, sołtys Baszkowa (gm. Zduny).

Łukasz Cichy

FOT. Tomasz Ptak