Zabytkowy wiatrak koźlak w Koźminie Wielkopolskim został doceniony w ogólnopolskim konkursie „Zabytek Zadbany”. Odrestaurowany obiekt zajął II miejsce w kategorii zabytków techniki, a jury wyróżniło przede wszystkim wysoką jakość przeprowadzonych prac konserwatorskich i budowlanych.

Konkurs „Zabytek Zadbany” został zorganizowany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Generalnego Konserwatora Zabytków, którego procedurę prowadził Narodowy Instytut Dziedzictwa. Celem była promocja i upowszechnianie najlepszych prac konserwatorskich, budowlanych, rewitalizacyjnych i adaptacyjnych zrealizowanych zgodnie z najważniejszymi standardami badawczymi. Konkurs prowadzony jest co roku od 50 lat. Zgłaszać można było zabytki z całej Polski.

Spośród 49 zgłoszonych zabytków nagrodzono 20 obiektów. W skład komisji weszli: przewodnicząca prof. dr hab. inż. arch. Małgorzata Rozbicka, dr Aleksandra Broda, dr Barbara Bielinis-Kopeć, dr Małgorzata Gwiazdowska i dr hab. Miron Urbaniak. Łącznie nagrodzono 11 obiektów i wyróżniono 9 zabytków w 6 kategoriach. W kategorii zabytków techniki II miejsce zajął wiatrak koźlak w Koźminie Wielkopolskim.

– Nagroda dla Gminy Koźmin Wielkopolski za prace budowlane i konserwatorskie w wiatraku typu koźlak zachowanym in situ. Działania te poprawiły stan urządzeń technicznych i uwypukliły wartości zabytkowe obiektu charakterystycznego dla krajobrazu kulturowego regionu – możemy wyczytać na stronie Narodowego Instytutu Dziedzictwa.

Wiatrak o ustroju koźlaka, konstrukcji słupowo-ryglowej, trójkondygnacyjny został wzniesiony 18 czerwca 1868 r. dla Jana Styburskiego. a potem przeszedł na własność rodziny Janowskich. Fundament koźlaka został ułożony z kamieni polnych i bitej gliny. Posiada ściany, szkielet i stropy dębowe, dach kryty blachą. W wiatraku umieszczono mechanizm napędzany śmigą czteroramienną, okuwaną żelazem o głowicy fabrycznej firmy Beermann z Berlina, natomiast kamienie młyńskie pochodziły z firmy Schneider i Schmiegel z Nowej Soli nad Odrą. W czerwcu 1981 r. wiatrak został wpisany do rejestru zabytków województwa kaliskiego. W rękach prywatnych był do 2003 r., kiedy to został odkupiony przez gminę Koźmin Wielkopolski, a od lat zabiegało o to Towarzystwo Miłośników Koźmina Wielkopolskiego. Na przełomie 2024/2025 został przeprowadzony remont wiatraka. W ramach renowacji wymieniono pokrycie dachowe zastępując go gontem łupanym oraz przeprowadzono renowację ścian i schodów zewnętrznych. Koszt renowacji wyniósł wtedy 500 tys. zł, które pochodziły z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków.

Renowacja zabytkowego wiatraka w Koźminie Wielkopolskim

Jak podało PTTK, w Polsce znajdują się w różnym stanie (od bardzo dobrego do ruiny) 502 wiatraki, z czego 154 w Wielkopolsce. W powiecie krotoszyńskim znajdują się 3. Poza wspomnianym koźmińskim znajdują się jeszcze w Sulmierzycach (1795) i w Starym Kobylinie (1877).

(ŁC)
FOT. UM Koźmin Wlkp.