W czwartek, 22 stycznia w Muzeum Regionalnym im. Hieronima Ławniczaka w Krotoszynie otwarto wystawę czasową poświęconą krzyżom pokutnym, czyli niezwykłym obiektom będącym materialnym śladem średniowiecznych zbrodni i aktów pojednania. Ekspozycja, przygotowana we współpracy z Agencją „Zegart”, łączy historię z artystyczną interpretacją Roberta Kukli i będzie dostępna dla zwiedzających w budynku muzeum do 1 marca.

W czwartek, 22 stycznia w Muzeum Regionalnym im. Hieronima Ławniczaka w Krotoszynie odbył się wernisaż wystawy czasowej pt. „Krzyże Pokutne”. Ekspozycja została zorganizowana we współpracy z Agencją „Zegart” i można ją zwiedzać do 1 marca. Wernisaż rozpoczął dyrektor Muzeum Regionalnego w Krotoszynie Piotr Mikołajczyk, który przybliżył zebranym historyczne tło prezentowanej ekspozycji. Następnie głos zabrał autor prac Robert Kukla.

Krzyże pokutne, zwane także krzyżami pojednania, to kamienne lub drewniane obiekty sakralne, które stawiane były przez sprawcę zabójstwa w miejscu popełnionej zbrodni. Ich fundowanie było elementem ugody zawieranej z rodziną ofiary i stanowiło jedną z form zadośćuczynienia. Na wielu krzyżach umieszczano wizerunki narzędzi, którymi dokonano zabójstwa, a niekiedy także symbole zawodów. Zwyczaj stawiania krzyży pokutnych pojawił się pod koniec XIII wieku i funkcjonował na ziemiach europejskich aż do początku XIX wieku. Najwięcej w okolicy krzyży pokutnych znajduje się na Dolnym Śląsku.

–Krzyże pokutne, to są krzyże, które powstawały w miejscach zbrodni. Nie zawsze, bo czasami były to krzyże wotywne, ale najczęściej powstawały w miejscach zbrodni i to były krzyże, które fundował morderca. Chociaż wątpię, żeby tak było, ale według tradycji miał je wykonać własnoręcznie, dlatego tak różne formy. Dotyczyło to morderstw w afekcie, nieplanowanych. To była ostatnia faza pokuty mordercy. Na początku musiał zadbać o rodzinę zmarłego. Musiał zamówić msze w intencji duszy zmarłego. To nie były 2-3 msze, ale np. 1000. Musiał odbyć pielgrzymkę do świętego sanktuarium. Im dalej, tym lepiej. W średniowieczu było to Santiago de Compostela, później już bliżej te sanktuaria wybierano. I na końcu, gdy już to wszystko spełnił tworzył ten krzyż, według zasad własnoręcznie. Nie zawsze, ale zdarzają się krzyże, na których widnieją narzędzia zbrodni, którym morderstwa dokonano – mówił Piotr Mikołajczyk.

Na wystawie zaprezentowano malarskie interpretacje krzyży pokutnych autorstwa Roberta Kukli – absolwenta Wydziału Malarstwa Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie. Artysta zajmuje się również scenografią teatralną, prowadzi zajęcia artystyczne, tworzy w technice pastelu oraz jest autorem kilkudziesięciu murali. Na co dzień pracuje w Świdnickim Ośrodku Kultury.

–Starałem się to, za pomocą środków plastycznych i artystycznych pokazać. One są pełne porostów, glonów itd., co powoduje, że pod względem kolorów są bardzo ciekawe. Ten aspekt głównie mnie zainteresował. Do malowania wybierałem te krzyże, które mi się podobały, tzn. te, które mają ciekawą formę. Część jest w skali 1 do 1. Większość jest jakby pewnym wyobrażeniem, co może być pod poziomem gruntu. Po to, żeby były ciekawsze pod względem kompozycyjnym najczęściej dodawałem trochę tej formy na dole – mówił Robert Kukla.

Wystawa „Krzyże Pokutne” to nie tylko prezentacja prac artystycznych, ale również okazja do refleksji nad dawnymi formami sprawiedliwości, odpowiedzialności i pojednania. Ekspozycja łączy w sobie walory historyczne i artystyczne, przybliżając mało znany, a niezwykle poruszający fragment europejskiej kultury prawnej i religijnej.

Łukasz Cichy

FOT. Łukasz Cichy