Byli uczniowie wrócili do szkolnych ławek, nauczyciele spotkali dawnych wychowanków, a historia przeplatała się ze wzruszeniami. I Liceum Ogólnokształcące im. Hugona Kołłątaja w Krotoszynie obchodziło 190-lecie swojego istnienia. Jubileusz zgromadził absolwentów wielu pokoleń, a uroczystości stały się okazją do przypomnienia bogatej historii jednej z najstarszych szkół w regionie.

W sobotę, 13 czerwca, odbył się jubileusz 190-lecia istnienia I Liceum Ogólnokształcącego im. Hugona Kołłątaja. Okrągły jubileusz, jak zwykle był okazją do zjazdu absolwentów, dyrektorów, wychowawców oraz nauczycieli. Choć szkołę można było zwiedzać już od godzin porannych, to uroczystość rozpoczęła się mszą św. w kościele pw. św. Andrzeja Boboli w Krotoszynie. Przy głównych schodach odsłonięto również tablicę upamiętniającą ks. Paulina Wojciechowskiego. Uroczysta akademia odbyła się w auli szkolnej. Tam kwiaty otrzymali najstarsi Kołłątajowcy: Róża Racinowska (matura 1947), Stanisław Piotrowski (matura 1952) i Maria Woźniak-Rauhut (matura 1956). Stefan Stachelski (matura 1951) niestety nie mógł przybyć ze względu na stan zdrowia.

–To ten dzień, do którego odliczanie zajęło nam większość roku szkolnego. Proszę nam wierzyć. Chciałam Was wszystkich powitać w murach I Liceum Ogólnokształcącego im. Hugona Kołłątaja w Krotoszynie. Witajcie! Liceum to tylko jeden z etapów w życiu każdego człowieka, ale sądząc po liczbie osób, które zdecydowały się uczestniczyć w obchodach naszego zjazdu, był to etap wyjątkowo ważny, skoro zechcieliście, musiał pozostawić w waszych sercach duży ślad – mówiła dyrektor I LO w Krotoszynie Alicja Stachurska.

Szkoła Powiatowa w Krotoszynie
I Liceum Ogólnokształcące im. Hugona Kołłątaja w Krotoszynie liczy 190 lat, choć zabiegi o powstanie szkoły trwały od lat 20. XIX w. Wówczas Krotoszyn liczył zaledwie 6,6 tys. mieszkańców, a w mieście znajdowały się trzy szkoły dwuklasowe (polska, niemiecka i żydowska), a na przedmieściach jednoklasowa szkoła mieszana. Szkołę postanowiono ulokować w dawnym klasztorze Trynitarzy, których do Krotoszyna sprowadzili ówcześni właściciele miasta, czyli Potoccy. Placówka znajdowała się tam do 1881 r. Obecnie mieści się tam Muzeum Regionalne im. Hieronima Ławniczaka. Dokładnie 13 lipca 1836 r. r. na dyrektora Szkoły Powiatowej powołano profesora Karola Gustawa Mońskiego. Ponadto uczył on w Wyższej Szkole dla Dziewcząt (dziś ZSP 2). Nauka rozpoczęła się 29 sierpnia 1836 r. i objęła 68 uczniów, a 30 pochodziło z dawnej szkoły przy ul. Rawickiej. Oficjalne otwarcie szkoły odbyło się 3 października 1836 r. Po przemarszu z Rynku burmistrz Krotoszyna Theodor Diestel przekazał klucze dyrektorowi, a kazanie w języku polskim wygłosił proboszcz fary ks. Roch Stanisław Wysocki.

Szkoła Realna, Gimnazjum Realne i Gimnazjum Normalne
8 czerwca 1844 r. rozszerzono nauczanie o klasę piątą, a w 17 grudnia 1847 r. zmieniono ją na Szkołę Realną. Uczono wówczas religii katolickiej, ewangelickiej, arytmetyki, geografii, historii naturalnej, geometrii, języka niemieckiego, języka polskiego, języka francuskiego, łaciny, kaligrafii, rysunku i śpiewu. Po śmierci Mońskiego w 1849 r. dyrektorem został profesto August Gladisch, który dążył do kolejnego przemianowania szkoły, tym razem ze Szkoły Realnej na Gimnazjum Realnego. W praktyce do wspomnianych przedmiotów doszedł szereg nauk humanistycznych. Taka zmiana dokonana została w 1849 r. W międzyczasie rosła liczba uczniów z 68 (1836 r.), przez 122 (1843 r.), 138 (1849 r.), aż do 199 (1852 r.). 2 maja 1854 r. dokonano kolejnej zmiany. W związku z powstaniem Szkoły Realnej w Rawiczu, krotoszyńskie gimnazjum przemianowano na Gimnazjum Normalne. W związku z tym ograniczono naukę historii, języka francuskiego, geografii, przyrody i matematyki, a zwiększono łaciny i wprowadzono grekę. W latach 50. XIX w. w szkole uczyło się ponad 200 uczniów, z czego liczba Polaków nie przekraczała wówczas 10 proc.

Gimnazjum im. Króla Wilhelma i nowy budynek
Z czasem szkoła przyjęła imię Króla Wilhelma. 1 kwietnia 1875 r. dyrektorem został Gottlieb Leuchtenberger. To ważna postać w historii szkoły. Jeszcze w 1870 r. August Gladisch oddał swoje mieszkanie urzędowe na potrzeby szkoły, a Leuchtenberger widząc, że nie da się już poszerzyć szkoły zaczął szukać nowego miejsca. 3 listopada 1877 r. zdecydowano o kupnie czterech mórg ziemi na budowę nowego budynku. Teren wydawał się wówczas zbyt daleko oddalony od centrum. Stary gmach pożegnano 23 marca 1881 r., a już 21 kwietnia rozpoczęto naukę w nowym budynku, choć oficjalne otwarcie odbyło się 16 maja 1881 r. W 1886 r. odbył się pierwszy zjazd z okazji 50. rocznicy powstania szkoły. 4 stycznia 1888 r. dyrektorem został profesor doktor Richard Jones. W 1901 r. jego miejsce zajął Theodor Matschky, w 1904 r. – doktor W. Schjerning, a w 1909 r. – doktor Rost. W 1914 r. po wybuchu I wojny światowej prowincjonalne Kolegium Szkolne poleciło przekazanie nieużytecznych pomieszczeń na urządzenie szpitala, na który przeznaczono aulę, salę rysunkową i kilka klas. 9 lutego 1915 r. Magistrat Krotoszyna prosił o przekazanie części boiska sportowego na uprawę ziemniaków i warzyw dla głodujących mieszkańców. Ostatnim niemieckim dyrektorem szkoły był niejaki Groebe, który sprawował władzę do 15 kwietnia 1919 r. W tym czasie w szkole uczyło się 199 uczniów niemieckich i 134 – polskich.

Szkoła w czasach polskich
Kolejnym dyrektorem szkoły został Edmund Stanisław Nowaczkiewicz (1919-1928). W tym czasie zlikwidowano kwestię nauki uczniów niemieckich, którzy zaczęli korzystać z budynku przy ul. Rawickiej (było ich 42). Wówczas patronem został Hugo Kołłątaj. W 1926 r. w szkole uczyło się, aż 527 uczniów! W ciągu dziesięciu lat (1919-1929) liczba zbiorów profesorskich wzrosła z 1 tys. 987 do 10 tys. 425 pozycji, a uczniowska z 1 tys. 387 do 8 tys. 312 pozycji. Za czasów Nowaczkiewicza powstało wiele organizacji i kół, jak Kółko Muzyczne im. Stanisława Moniuszki, Radioklub Uczniowski, 2. Drużyna Harcerska im. Michała Wołodyjowskiego, 3. Drużyna Harcerska im. Andrzeja Małkowskiego, 4. Drużyna Harcerska Żeńska im. Emilii Plater, Hufiec Szkolny, Uczniowski Klub Sportowy oraz Komitet Rodzicielski. Kolejnymi dyrektorami byli Alfred Romanowicz (1928-1931) i Leon Hasiński (1931-1939). Od 1931 r. w gimnazjum zaczęto wydawać pismo pt. „Strażnica Kresowa”. W tym okresie nastąpiła też reforma edukacyjna, zmieniono szkoły na czteroletnie gimnazja oraz dwu lub trzyletnie licea. Gimnazja uczyły przedmiotów ogólnokształcących, a licea – specjalistycznych. Pierwsi maturzyści licealni opuścili mury szkoły w 1939 r.

Okupacja niemiecka
Po wybuchu II wojny światowej szkołę zmieniono w szpital, aż do wkroczenia Armii Czerwonej w styczniu 1945 r. W wyniku wojny zginęło 2 dyrektorów szkoły: Leon Hasiński (Generalna Gubernia) i Edmund Nowaczkiewicz (Mauthausen), a także 8 nauczycieli: ks. Bolesław Ciszak (Dachau), Maria Janiszewska (Toruń), Kazimierz Kozioł (Gusen), Alfons Krzyżagórski (Mathausen), Czesław Mager (na wygnaniu), Janina Prajerowa (na wygnaniu), Wojciech Reising (na wygnaniu) i Stanisław Zuske (Dachau). W wyniku wojny z rąk Niemców zginęli uczniowie i absolwenci: ks. Kazimierz Biegański (Dachau), Wiesław Bizub (w czasie kampanii wrześniowej 1939), Władysław Budzyński (w powstaniu warszawskim), ks. Feliks Bytoński (Korsyka), Władysław Cieślak (powstaniu warszawskie), Marian Cieślawski (1939), Marian Duczmal (Buchenwald), Witold Dynkowski (GrossRosen), Mieczysław Frala (Mathausen), Józef Garstka (Moabit), Tadeusz Garstka (1939), Stanisław Gospodarek (1939), Antoni Graewe (Gostyń), Aleksander Grobelny (1945), ks. Czesław Grzonka (Dachau), Tadeusz Hasiński (Oświęcim), Józef Jajor (1939), Roman Kaczmarek (Oświęcim), Stanisław Karłowki (Gostyń 1939), ks. bp. Michał Kozal (Dachau), Seweryn Krzyżański (1939), Stefan Kurzawski (Żabikowo), Stanisław Lebioda (Oświęcim), Edmund Masłowski (1939), Alfred Nowaczkiewicz (1939), Zbigniew Nowak (1939), ks. Stefan Ogrodowski (Dachau), Walenty Olejnik (Oświęcim), Antoni Piaczyński (Żabikowo), Ferdynand Pitka (Essen), Józef Pukacki (Poznań), Marian Pukacki (1939), Tadeusz Rak (KL), Ryszard Reising (Oświęcim), Zbigniew Romanowski (Oświęcim), Jan Siwik (zaginął), Florian Sujak (1939), s. Bogumiła Sumińska (powstanie warszawskie), Marian Szczodrowski (bitwa o Anglię), Franciszek Sztefek (1939), Mieczysław Sztefek (1939), Stefan Świderski (1939), Zdzisław Tłok (1945), Władysław Trawiński (na robotach), Marian Trzepacz (Dachau), ks. Stanisław Wasielewski (Bydgoszcz), Kazimierz Wieczorek (Mauthausen), ks. Eustachy Wojciechowski (Bydgoszcz), Jerzy Wojtowicz (zaginął), Ildefons Wybieralski (Rawicz) i Wincenty Zydorczyk (1939). Z kolei z rąk sowietów zginęli: kpt Bronisław Czabajski (Charków), por. Edmund Drecki (Katyń), ppor. Leonard Erazm Fibak (Katyń), por. Jan Gibasiewicz (Charków), ppor. Stanisław Gidaszewski (Katyń), ppor. Franciszek Haschek (Katyń), ppor. Jan Hechmann (Charków), kpt Stanisław Kubiak (Charków), kpt Stanisław Owsiany (Katyń), ppor. Jarosław Plewa (Charków), por. Tadeusz Sumiński (Charków) i ppor. Antoni Szóstak (Charków).

Okres powojenny
Pierwszym powojennym dyrektorem został historyk Władysław Krzak. Kolejnymi dyrektorami byli: Ludwik Graja (1949-1957), Józef Wybieralski (1957-1970), Symforian Kaleta (1970-1980) i Stefan Konieczny (1980-2000). Początkowo nauka odbywała się w budynku Liceum Pedagogicznego. W 1959 r. odbył się czwarty zjazd wychowawców i wychowanków, który zgromadził 500 osób. To wtedy wykonano popiersie Kołłątaja, które znajduje się pomiędzy parterem a piętrem (przy schodach). W 1979 r. ukończono budowę szkolnego stadionu. Nauka odbywała się wówczas w klasach oraz czterech pracowniach: biologicznej, technicznej, chemicznej oraz fizycznej, a także w siedmiu klasopracowniach oraz dziewięciu salach. Funkcjonowały wówczas cztery profile: humanistyczny, podstawowy, biologiczno-chemiczny oraz matematyczno-fizyczny.

Czasy współczesne
Kolejną – salę informatyczną otwarto na przełomie XX i XX w., a w 2002 r. otwarto kolejną pracownię komputerową oraz centrum multimedialne. Kolejne zjazdy odbywały się w 1986 r., 1996 r., 2006 r., 2011 r. i 2016 r. Kolejnymi dyrektorami byli: Katarzyna Kordus-Kaźmierczak (2000-2005), Grzegorz Nowacki (2005-2011), Elżbieta Płóciennik (2011-2023) i Alicja Stachurska (od 2023 r.). W 2004 r. szkoła otrzymała zaszczytny tytuł „Szkoła z klasą”. W 2009 r. w szkole gościł Prezydent RP Lech Kaczyński. W tym samym roku otwarto boisko sportowe „Orlik 2012″. W 2010 r. placówka otrzymała tytuł „Szkoła Odkrywców Talentów”. W 2015 r. uruchomiono telewizję „Hugon TV”, a w 2016 r. szkoła otrzymała Odznakę Honorową „Za Zasługi dla Województwa Wielkopolskiego”.

Łukasz Cichy
FOT. Łukasz Cichy